هدف :
هدف از این آزمایش تعیین وزن مخصوص شیر و تخمین میزان ماده خشک شیر می باشد .
دامنه کاربرد :
این آزمایش در مورد شیر خام ، شیر پاستوریزه و شیر تغلیظ شده برای تهیه ماست کاربرد دارد .
تعاریف :
وزن مخصوص یا دانسیته شیر وزن یک لیتر شیر بر حسب کیلوگرم یا وزن یک میلی لیتر شیر بر حسب گرم در دمای ۱۵ درجه سانتي گراد است.
وسایل و مواد لازم
الف – ترمولاکتودانسیمتر
ب – استوانه شیشه ای یا آلومینیومی یا جنس مناسب دیگر با حجم 250 تا 300 میلی لیتر
پ – حمام آب گرم (بن ماری)
5- روش آزمایش
اگر نمونه شیر قبلاً سرد شده و خامه آن جدا شده است ، آنرا در حمام
آب گرم با دمای حداکثر50درجه سانتي گراد قرار دهید تا دمای شیر به
حدود 40 درجه سانتي گراد برسد و بمدت 5 دقیقه آن را در این دما
نگه دارید . در این مدت شیر را هم زده و یکنواخت کنید . سپس نمونه را سریعاً تا
دمای 20- 15 درجه سانتي گراد با آب سرد خنک کنید تا حباب های گاز موجود
در آن خارج شود ، بعد به آهستگی و بدون ایجاد کف شیر را داخل استوانه خشک و
تمیز بریزید تا
استوانه از شیر پر شود. سپس لاکتودانسیمتر را که قبلاً
با نمونه شیر خیس کرده اید وارد شیر نموده و آن را رها کنید و مجدداً آنقدر شیر به
استوانه اضافه کنید تا سطح شیر به دهانه استوانه برسد و از آن لبریز گردد. بعد از
اینکه لاکتودانسیمتر در حدود 2 تا 3 دقیقه بی حرکت ایستاد ، بر روی ستون مدرج آن ،
درجه ای را که هم تراز سطح شیر است قرائت نموده و بلافاصله دما را نیز بخوانید .
هنگام قرائت دانسیته باید دقت کنید که چشم شما هم تراز سطح بالایی شیر بوده و
استوانه بحالت عمودی قرار گرفته باشد. ترمو لاکتودانسیمتر نباید با بدنه استوانه
تماس داشته باشد.
در صورتیکه دمای شیر ، 15 درجه سانتیگراد باشد عدد خوانده شده بر روی بخش مدرج لاکتودانسیمتر مستقیماً دانسیته شیر را نشان می دهد . اما اگر دمای شیر بیشتر یا کمتر از15 درجه سانتي گراد باشد باید نتیجه را اصلاح نمود . به این ترتیب که بین 10 درجه سانتي گراد و 20 درجه سانتي گراد در ازای هر یک درجه دمای بیشتر یا کمتر از 15 درجه سانتیگراد 2/0 به عدد خوانده شده اضافه نموده یا از آن کسر کنید . توصیه می شود که در دمای کمتر از 10 درجه سانتي گراد یا بیشتر از 20 درجه سانتي گراد دانسیته را اندازه گیری نکنید.
یادآوری :
اعداد خوانده شده بر روی ستون مدرج لاکتودانسیمتر دو رقم آخر وزن مخصوص شیر است مثلاً عدد 30 به معناي آن است که دانسیته شیر 030/1 باشد.
منابع
استاندارد ملی ایران – شماره 638 – تعیین وزن مخصوص شیر (روش لاکتودانسیمتر)
روش های آزمایش شیر و فرآورده های آن – دکتر فرخنده
